چرا بعضی نوجوانان مسیر تحصیلی شغلی خود را پیدا میکنند و بعضی دیگر سالها سرگردان میمانند؟
به نام آنکه کوثر را آفرید
چرا بعضی نوجوانان مسیر تحصیلی شغلی خود را پیدا میکنند و بعضی دیگر سالها سرگردان میمانند؟
نویسنده: دکتر مرضیه جلالی
دکتری مشاوره از دانشگاه اصفهان
چند روز قبل نوجوانی در جلسه مشاوره از من پرسید:
اگر رشتهای را انتخاب کنم و چند سال بعد بفهمم اشتباه کردهام، چه؟
پشت این سؤال، نگرانی بزرگی وجود داشت؛ نگرانی از اینکه یک تصمیم در شانزده یا هفده سالگی، تمام آینده را رقم بزند.
این دغدغه فقط مخصوص او نیست. بسیاری از نوجوانان و حتی والدینشان تصور میکنند انتخاب رشته، یعنی انتخاب شغلی که قرار است تا پایان عمر ادامه پیدا کند. همین باور باعث میشود تصمیمگیری به تجربهای پر از اضطراب تبدیل شود.
اما واقعیت چیز دیگری است.
آنچه آینده شغلی یک نوجوان را میسازد، تنها انتخاب یک رشته نیست؛ بلکه کیفیت شناخت او از خودش است.
در سالهای مشاوره با نوجوانان، بارها دیدهام افرادی که در بهترین رشتههای دانشگاهی تحصیل کردهاند، اما هیچ احساس تعلقی به کار خود ندارند. در مقابل، نوجوانانی را نیز دیدهام که با شناخت درست از ویژگیهای شخصیتی خود، مسیری را انتخاب کردهاند که شاید در ابتدا چندان پرطرفدار نبوده، اما امروز با علاقه و رضایت در آن فعالیت میکنند.
دلیل این تفاوت چیست؟
بیشتر نوجوانان هنگام فکر کردن به آینده، اولین سؤال را اشتباه انتخاب میکنند.
آنها میپرسند:
بهترین شغل چیست؟
در حالی که سؤال مهمتر این است:
من در چه محیطی بهترین نسخه خودم هستم؟
شغلها به خودی خود خوب یا بد نیستند. یک حرفه ممکن است برای یک نفر منبع رشد، معنا و آرامش باشد و همان شغل برای فرد دیگری به تجربهای فرساینده تبدیل شود.
برای مثال، نوجوانی که از گفتوگو با افراد مختلف انرژی میگیرد، معمولاً در محیطهای اجتماعی احساس زنده بودن میکند. اما اگر همین فرد در شغلی قرار بگیرد که ساعتهای طولانی باید به تنهایی کار کند، احتمال دارد پس از مدتی انگیزه خود را از دست بدهد.
از سوی دیگر، نوجوانی که از تمرکز، تحلیل و کار مستقل لذت میبرد، ممکن است در محیطهای بسیار شلوغ و پرتعامل، احساس خستگی روانی کند.
به همین دلیل، شناخت شخصیت، پیش از شناخت شغل اهمیت پیدا میکند.
نکته دیگری که معمولاً نادیده گرفته میشود، تفاوت میان علاقه و توانایی است.
گاهی نوجوان از یک شغل تصویری جذاب در ذهن دارد، اما هنوز فرصت کافی برای شناخت واقعیت آن پیدا نکرده است. گاهی نیز در انجام کاری استعداد قابل توجهی دارد، اما چون تاکنون آن را تجربه نکرده، علاقهای نسبت به آن احساس نمیکند.
به همین دلیل، علاقه زمانی ارزشمند است که با تجربه، یادگیری و شناخت عمیق همراه شود.
از طرف دیگر، انتخاب شغل فقط به ویژگیهای فردی وابسته نیست. ارزشهای هر انسان نیز در این تصمیم نقش مهمی دارند.
برای بعضی افراد، امنیت شغلی مهمترین اولویت است. برای برخی دیگر، استقلال، خلاقیت یا کمک به دیگران اهمیت بیشتری دارد.
اگر شغلی با ارزشهای درونی فرد هماهنگ نباشد، حتی موفقیت مالی نیز الزاماً احساس رضایت ایجاد نمیکند.
گاهی والدین با نیت خیرخواهانه تلاش میکنند آینده فرزندشان را تضمین کنند. آنها رشتهای را پیشنهاد میدهند که از نظر خودشان آینده بهتری دارد. اما تجربه نشان داده است که هیچکس نمیتواند سالها با انگیزه، در مسیری حرکت کند که آن را متعلق به خود نمیداند.
نوجوان بیش از آنکه به کسی نیاز داشته باشد که برایش تصمیم بگیرد، به فردی نیاز دارد که کمکش کند خودش را بهتر بشناسد.
شناخت استعدادها، ویژگیهای شخصیتی، ارزشهای زندگی، شیوه یادگیری، نقاط قوت و حتی محدودیتها، پایهای محکمتر از هر توصیه بیرونی برای انتخاب مسیر آینده است.
به همین دلیل، در مشاوره تحصیلی، هدف تنها انتخاب یک رشته نیست.
هدف این است که نوجوان بتواند پاسخ روشنتری برای این سؤال پیدا کند:
دوست دارم در آینده چه انسانی باشم؟
وقتی پاسخ این سؤال روشن شود، انتخاب رشته و شغل نیز منطقیتر و آگاهانهتر خواهد شد.
آینده شغلی، بیشتر از آنکه محصول یک تصمیم ناگهانی باشد، نتیجه مجموعهای از شناختها، تجربهها و انتخابهای کوچک است که در طول سالهای نوجوانی شکل میگیرد.
شاید مهمترین اشتباه این باشد که نوجوان تصور کند باید در همین امروز، تمام آینده خود را پیشبینی کند.
در حالی که آنچه بیش از هر چیز آینده را میسازد، توانایی یادگیری، انعطافپذیری، شناخت خود و آمادگی برای رشد است.
اگر امروز نوجوانی خود را بهتر از دیروز بشناسد، احتمال اینکه فردا مسیر شغلی مناسبتری انتخاب کند، بسیار بیشتر خواهد بود.
شما چه فکر میکنید؟
اگر امروز دوباره به سالهای دبیرستان برگردید، باز هم همان مسیر تحصیلی و شغلی را انتخاب میکنید یا تصمیم متفاوتی میگیرید؟ تجربه خود را با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید.
چرا بعضی نوجوانان مسیر شغلی خود را پیدا میکنند و بعضی دیگر سالها سرگردان میمانند؟
نویسنده: دکتر مرضیه جلالی
دکتری مشاوره از دانشگاه اصفهان
#نوجوان
لینک دریافت نوبت مشاوره با خانم دکتر جلالی:
https://kosarfamily.ir/team/dktr-mrdyh-jlaly.html?action=schedules-list