نوجوانی؛ دورهای برای بازشناسی، نه بازسازی فرزند
به نام آنکه کوثر را آفرید
نوجوانی؛ دورهای برای بازشناسی، نه بازسازی فرزند
شناخت نیازهای نوجوان و نقش والدین در شکلگیری هویتی سالم
نویسنده : مرضیه جلالی
دکتری مشاوره از دانشگاه اصفهان
نوجوانی یکی از مهمترین مراحل رشد انسان است؛ دورهای که فرزند از کودکی فاصله میگیرد، اما هنوز به ثبات بزرگسالی نرسیده است. تغییرات جسمانی، هیجانی، شناختی و اجتماعی در این مرحله، گاهی رفتار نوجوان را برای والدین متناقض و دشوار میکند. نوجوان ممکن است همزمان به حمایت خانواده نیاز داشته باشد و در عین حال، بهشدت خواهان استقلال باشد.
این تناقضها لزوماً نشانه ناسازگاری نیستند؛ بلکه بخشی از مسیر طبیعی هویتیابی و حرکت به سوی استقلال محسوب میشوند.
نوجوان چه نیازهایی دارد؟
در این دوره، نیازهایی مانند استقلال، پذیرفتهشدن، داشتن حریم شخصی، تجربه شایستگی، فرصت انتخاب و یافتن معنای شخصی برای زندگی اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
اگر والدین این نیازها را نادیده بگیرند، ممکن است رفتارهایی مانند پرخاشگری، پنهانکاری، فاصلهگرفتن یا وابستگی افراطی به دوستان افزایش یابد.
شناخت نیاز نوجوان به معنای پذیرفتن هر رفتاری نیست؛ بلکه کمک میکند علت رفتار را بهتر بفهمیم و واکنش تربیتی مناسبتری انتخاب کنیم.
از کنترل به هدایت
والدین گاهی تصور میکنند برای حفظ ارزشها و پیشگیری از آسیبها، باید کنترل بیشتری اعمال کنند. اما کنترل افراطی میتواند به کاهش اعتماد، پنهانکاری و فاصله عاطفی منجر شود.
نوجوان به والدینی نیاز دارد که هم مرزهای روشن داشته باشند و هم قابل گفتوگو و قابل اعتماد باشند.
هدف تربیت در این دوره، تصمیمگیری دائمی به جای فرزند نیست؛ بلکه آموزش تدریجی تصمیمگیری، مسئولیتپذیری و مدیریت پیامدهای انتخابهاست.
شفقت والدانه؛ قبل از اصلاح، ارتباط برقرار کنیم
شفقت والدانه به معنای تأیید همه رفتارهای نوجوان نیست. به این معناست که والد بتواند در عین حفظ مرزها، احساسات و دشواریهای فرزندش را ببیند و با او از موضع تحقیر، تهدید یا سرزنش برخورد نکند.
در عمل، پیش از واکنش میتوان سه سؤال ساده از خود پرسید:
فرزند من اکنون چه احساسی دارد؟
چه نیازی پشت این رفتار وجود دارد؟
چگونه میتوانم هم احساس او را ببینم و هم مرز خود را حفظ کنم؟
برای مثال به جای «باز هم خراب کردی، تو هیچوقت درست نمیشی»، میتوان گفت:
«میفهمم این موقعیت برایت سخت بوده؛ اما این تصمیم پیامدی دارد که باید دربارهاش صحبت کنیم.»
در این شیوه، احساس نوجوان پذیرفته میشود، اما رفتار نامناسب لزوماً پذیرفته نمیشود.
نظارت همدلانه؛ نه رهاکردن، نه کنترلگری
نظارت والدین در نوجوانی همچنان ضروری است، اما شکل آن باید تغییر کند.
نظارت همدلانه یعنی والد درباره دوستان، فعالیتها، فضای مجازی، رفتوآمد و وضعیت تحصیلی نوجوان آگاهی داشته باشد، اما این نظارت را با بازجویی، تفتیش و بیاعتمادی اشتباه نگیرد.
نظارت مؤثر بر سه پایه استوار است:
آگاهی + گفتوگو + مرزهای روشن
والد میتواند بداند نوجوان کجاست، با چه کسانی ارتباط دارد و چه فعالیتهایی انجام میدهد، بدون اینکه هر ارتباطی به کنترل و مداخله افراطی تبدیل شود.
یک تمرین ساده برای والدین
در هفته پیش رو، در یک موقعیت تعارض، قبل از واکنش فوری، ۱۰ ثانیه مکث کنید و به جای اولین جمله انتقادی، ابتدا یک جمله همدلانه بگویید:
«میبینم این موضوع برایت خیلی مهم است.»
سپس مرز یا انتظار خود را روشن بیان کنید.
این مکث کوتاه، یکی از سادهترین راههای تغییر الگوی تعارض والد ـ نوجوان است.
چه زمانی مشاوره تخصصی ضروریتر میشود؟
اگر تعارضها به شکل مداوم تکرار میشوند، گفتوگو تقریباً از بین رفته، نوجوان پنهانکاری شدید دارد، پرخاشگری یا انزوای قابلتوجه ایجاد شده یا والدین نمیدانند چگونه میان آزادی و نظارت تعادل برقرار کنند، استفاده از مشاوره تخصصی میتواند به خانواده کمک کند.
در مرکز تخصصی مشاوره خانواده و ازدواج کوثر، والدین میتوانند برای شناخت نیازهای تحولی نوجوان، آموزش شفقت والدانه، نظارت همدلانه، مهارت گفتوگو و تنظیم مرزهای تربیتی از خدمات مشاورهای و آموزشی بهرهمند شوند.
هدف مشاوره، مطیعکردن نوجوان نیست؛ هدف، ساختن رابطهای است که در آن نوجوان بتواند رشد کند و والد نیز بتواند بدون فرسودگی، نقش هدایتگر خود را ایفا کند.
#نوجوان
لینک دریافت نوبت مشاوره با خانم دکتر جلالی:
https://kosarfamily.ir/team/dktr-mrdyh-jlaly.html?action=schedules-list