مغزت رو گول نزن، بخش دوم
به نام آنکه کوثر را آفرید
مغزت رو گول نزن!»؛ روانشناسی زرد و دامهای کنکوری
بررسی نقش باورهای سادهانگارانه، انگیزههای کاذب و توصیههای غیرعلمی در عملکرد داوطلبان
نویسنده: خانم سهیلا بابایی
پرسش چهاردهم: از کجا بفهمیم یک توصیه روانشناختی قابل اعتماد نیست؟
چند علامت هشدار وجود دارد:
۱. وعده نتیجه قطعی
اگر این کار را انجام بدهی حتماً موفق میشوی.
۲. راهحل بسیار ساده برای مسئله بسیار پیچیده
فقط مثبت فکر کن.
۳. حذف تفاوتهای فردی
یک نسخه برای همه دانشآموزان.
۴. استفاده از واژههای علمی بدون توضیح علمی
مثلاً استفاده از اصطلاحاتی مانند «ناخودآگاه»، «فرکانس»، «نورون» یا «مغز» برای علمی جلوه دادن یک ادعا.
۵. استفاده از تجربه شخصی به عنوان سند
من انجام دادم و موفق شدم؛ پس برای همه جواب میدهد.
۶. ایجاد وابستگی
القای اینکه بدون آن فرد، دوره یا محصول، دانشآموز نمیتواند موفق شود.
۷. بیاعتنایی به شواهد مخالف
هر ادعای علمی باید امکان بررسی و نقد داشته باشد
پرسش پانزدهم: آیا هر فردی که محتوای انگیزشی تولید میکند، روانشناس زرد است؟
خیر.
این نکته بسیار مهم است.
نباید افراد را صرفاً بر اساس تولید محتوای انگیزشی در دسته «زرد» قرار داد.
ممکن است یک مشاور، معلم یا روانشناس از داستان، استعاره یا جملات انگیزشی برای برقراری ارتباط بهتر استفاده کند و همزمان در کار خود به شواهد علمی متکی باشد.
معیار اصلی، روش ارائه ادعاها و میزان اتکا به شواهد است، نه صرفاً جذاب بودن محتوا.
پرسش شانزدهم: تفاوت یک مشاور علمی با یک ارائهدهنده محتوای زرد چیست؟
مشاور علمی معمولاً میپرسد:
مشکل دقیقاً چیست؟
چه شواهدی داریم؟
چه عواملی در این دانشآموز مؤثرند؟
چه مداخلهای برای این فرد مناسبتر است؟
از کجا بفهمیم مداخله مؤثر بوده؟
اما رویکرد زرد بیشتر ممکن است بگوید:
فقط باور کن.
ذهنت را تغییر بده.
انرژی مثبت داشته باش.
موفقیت را تصور کن.
تفاوت اصلی در این است که رویکرد علمی قابل ارزیابی، قابل اصلاح و فردمحور است.
پرسش هفدهم: آیا روانشناسی علمی هم میتواند برای کنکور انگیزه ایجاد کند؟
قطعاً.
اما انگیزه در رویکرد علمی معمولاً به عنوان یک «جادوی ذهنی» دیده نمیشود.
میتوان انگیزه را از طریق طراحی هدف مناسب، ایجاد تجربه پیشرفت، بازخورد، تقویت خودکارآمدی، تنظیم محیط مطالعه، مدیریت رفتار و اصلاح موانع ایجاد کرد.
یعنی به جای اینکه فقط به دانشآموز بگوییم:
انگیزه داشته باش،
کمک میکنیم شرایطی ایجاد کند که رفتار مطالعه قابل تکرار و پایدار شود.
پرسش هجدهم: اگر دانشآموز به شدت تحت تأثیر محتوای زرد قرار گرفته باشد، چه کنیم؟
بهتر است ابتدا محتوای مصرفی او را بررسی کنیم.
از دانشآموز بپرسیم:
چه کسی این توصیه را گفته؟
ادعای اصلی چیست؟
برای آن چه شواهدی ارائه شده؟
آیا این توصیه برای همه افراد صدق میکند؟
اگر نتیجه نگرفتم، چه توضیح دیگری وجود دارد؟
این توصیه دقیقاً چه رفتار قابلاندازهگیریای از من میخواهد؟
این پرسشها به تدریج سواد روانشناختی و تفکر نقادانه دانشآموز را افزایش میدهد.
پرسش نوزدهم: آیا حذف کامل محتوای انگیزشی از زندگی کنکوریها لازم است؟
نه.
مسئله، «مقدار و کارکرد» آن است.
اگر یک ویدئوی انگیزشی پنجدقیقهای باعث شود دانشآموز دوباره سراغ برنامهاش برود، ممکن است مفید باشد.
اما اگر دانشآموز هر روز دو ساعت محتوای انگیزشی مصرف کند و بعد بگوید:
امروز وقت نکردم درس بخوانم
آن محتوا دیگر ابزار انگیزش نیست؛ بلکه به بخشی از اجتناب از کار اصلی تبدیل شده است.
پرسش بیستم: مهمترین پیام این مقاله برای داوطلب کنکور چیست؟
موفقیت در کنکور با یک جمله انگیزشی، یک تکنیک جادویی یا یک نگرش ذهنی به تنهایی ساخته نمیشود.
ذهنیت مهم است؛ اما ذهنیت باید به رفتار تبدیل شود.
انگیزه مهم است؛ اما انگیزه باید در خدمت استمرار قرار بگیرد.
اعتمادبهنفس مهم است؛ اما اعتمادبهنفس َباید با ارزیابی واقعبینانه همراه باشد.
آرامش مهم است؛ اما آرامش به معنای نبود هیچ اضطرابی نیست.
و روانشناسی زمانی ارزشمند است که به دانشآموز کمک کند واقعیت را بهتر ببیند، رفتار مؤثرتری انتخاب کند و در صورت نیاز از مداخله تخصصی بهره ببرد.
نتیجهگیری
روانشناسی زرد زمانی برای داوطلب کنکور خطرناک میشود که به جای واقعیت، وعده ارائه کند؛ به جای تحلیل، نسخه بدهد؛ به جای تلاش، صرفاً بر باور تأکید کند و به جای پذیرش پیچیدگی انسان، برای همه یک پاسخ آماده داشته باشد.
داوطلب موفق کسی نیست که همیشه انگیزه دارد، هرگز اضطراب ندارد یا همیشه مثبت فکر کنند.
داوطلب موفق کسی است که بتواند با وجود افت انگیزه، اضطراب، شکستهای مقطعی و روزهای ضعیف، رفتارهای مؤثر خود را ادامه دهد و بر اساس بازخورد، مسیرش را اصلاح کند.
از این منظر، یکی از مهمترین وظایف مشاور تحصیلی در عصر شبکههای اجتماعی، فقط «برنامه دادن» نیست؛ بلکه آموزش تفکر نقادانه در برابر اطلاعات روانشناختی نیز هست.
دانشآموز باید یاد بگیرد هر توصیهای که با کلمات جذابی مانند «ذهن»، «انرژی»، «موفقیت»، «ناخودآگاه» و «اعتمادبهنفس» بیان میشود، الزاماً علمی نیست.
در نهایت، یک اصل ساده میتواند راهنمای داوطلب باشد:
هر چیزی که حال تو را بهتر میکند، الزاماً عملکردت را بهتر نمیکند؛ اما یک مداخله علمی باید بتواند با شواهد، منطق و ارزیابی، اثر خود را نشان دهد.
در این راستا ما نیازمند یک عملکرد علمی و تخصصی هستیم که در مرکز مشاوره کوثر توسط سرکار خانم بابایی این خدمات تخصصی ارایه میگردد.
#تحصیلی
لینک رزرو نوبت مشاوره با خانم سهیلا بابایی:
https://kosarfamily.ir/team/khanm-shyla-babayy.html?action=schedules-list