عزت نفس؛ وقتی ارزش خودمان را به عملکردمان گره میزنیم
به نام آنکه کوثر را آفرید
عزت نفس؛ وقتی ارزش خودمان را به عملکردمان گره میزنیم
نویسنده: مینا کوفیگر
کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
گاهی فردی که از عزت نفس پایینی برخوردار است، لزوماً خودش را «ضعیف» نمیداند. ممکن است بسیار پرتلاش، موفق، مسئولیتپذیر و حتی کمالگرا باشد؛ اما در پشت این تلاشها، یک باور پنهان وجود داشته باشد:
«باید به اندازه کافی خوب باشم تا ارزشمند باشم».
وقتی ارزشمندی ما به عملکردمان وابسته میشود، موفقیت دیگر فقط یک موفقیت نیست؛ تبدیل میشود به راهی برای اثبات خود. در مقابل، یک اشتباه کوچک میتواند به جای اینکه فقط یک اشتباه تلقی شود، به قضاوتی کلی درباره شخصیت ما تبدیل شود:
«در این کار موفق نشدم» تبدیل میشود به «من توانمند نیستم».
«او من را تأیید نکرد» تبدیل میشود به «من کافی نیستم».
«اشتباه کردم» تبدیل میشود به «من همیشه خراب میکنم».
اینجاست که تفاوت میان ارزیابی عملکرد و ارزیابی ارزشمندی خود اهمیت پیدا میکند.
عزت نفس سالم به معنای کامل بودن نیست،
عزت نفس سالم به این معنا نیست که همیشه خودمان را دوست داشته باشیم، هیچوقت اشتباه نکنیم یا از خودمان ناراضی نباشیم.
ممکن است از رفتار خود ناراضی باشیم و بخواهیم آن را تغییر دهیم، اما همچنان بتوانیم بین این دو جمله تفاوت بگذاریم:
«من رفتار اشتباهی داشتم».
و
«من آدم اشتباهی هستم».
در جمله اول، رفتار قابل اصلاح است؛ اما در جمله دوم، یک رفتار به تمام هویت فرد تعمیم داده شده است.
یکی از نشانههای رابطه سالمتر با خود این است که بتوانیم نقصها و محدودیتهای خود را ببینیم، بدون اینکه ارزش خود را به آنها وابسته کنیم.
چرا تأیید دیگران برایمان اینقدر مهم میشود؟
اگر احساس ارزشمندی ما بیشتر از درون، از واکنش دیگران تأمین شود، ممکن است دائماً به دنبال تأیید باشیم:
«نکند ناراحت شده باشد»؟
«به نظرت خوب عمل کردم»؟
«فکر میکنی از من راضی هستند»؟
مشکل اینجاست که تأیید دیگران معمولاً آرامش پایداری ایجاد نمیکند. ممکن است امروز تعریف و تمجید دریافت کنیم و احساس خوبی داشته باشیم، اما فردا با یک انتقاد دوباره احساس کنیم ارزشمند نیستیم.
بنابراین، تقویت عزت نفس فقط با شنیدن جملات مثبت اتفاق نمیافتد؛ بلکه نیازمند بازنگری در باورهایی است که ارزشمندی ما را به موفقیت، ظاهر، رضایت دیگران یا بینقص بودن وابسته کردهاند.
یک سؤال مهم
دفعه بعد که اشتباه کردید یا مورد انتقاد قرار گرفتید، از خودتان بپرسید:
«آیا من دارم عملکردم را ارزیابی میکنم یا ارزش خودم را»؟
اگر پاسخ این بود که یک اشتباه را به کل شخصیت خود تعمیم دادهاید، کمی مکث کنید.
ممکن است لازم نباشد به خودتان بگویید «من بهترینم».
گاهی کافی است واقعبینانهتر با خودتان صحبت کنید:
«من در این موقعیت اشتباه کردم؛ اما این اشتباه تمام ارزش و توانمندی من را تعریف نمیکند».
عزت نفس سالم یعنی بتوانیم هم نقاط قوت خود را ببینیم و هم ضعفهایمان را بپذیریم؛ بدون اینکه برای ارزشمند بودن، مجبور باشیم همیشه بهترین، موفقترین یا مورد تأیید همه باشیم.
اگر احساس «کافی نبودن» به شکل مداوم با شماست و بر روابط، تصمیمگیری یا عملکردتان تأثیر گذاشته است، بررسی این الگوها در کنار یک روانشناس میتواند نقطه شروع مناسبی برای شناخت و تغییر آنها باشد.
#فردی
لینک دریافت نوبت مشاوره با خانم مینا کوفیگر:
https://kosarfamily.ir/team/khanm-myna-kwfygr.html?action=schedules-list